سایت گردشگردی

گنبد شیخ جنید

گنبد شیخ جنید در روستای توران پشت از توابع شهرستان تفت در قبرستان بزرگی، بالای تپه، واقع‌شده است.

گنبد برجی هشت‌ضلعی و سنگی دارد که از سنگ‌های ساده نماسازی شده و ازلحاظ سبک معماری عهد سلجوقی قابل‌توجه است. در بالای محراب آن کتیبه‌ای آجری به خط کوفی در سال 1315 به موزه ایران باستان انتقال داده‌شده است. طبق متن این کتیبه این محل مزار ابن ابی طاهر بوده و به دستور فرزندش در سال 543 ه. ق ایجادشده است. علاوه بر این گنبد سه گنبد دیگر بنام‌های سید گل سرخ، پیرمراد و چهل‌دختران ساخته‌شده است. گنبدهای چهل‌دختران و سید گل سرخ بنائی هشت‌ضلعی و گنبد پیرمراد شش‌ضلعی است. هر سه گنبد از جنس سنگ هستند. راجع به قدمت این سه بنا آمار دقیقی در دست نیست ولی از مقایسه آن‌ها با گنبدهای شیخ جنید و سایر آثار مشابه دوره سلجوقی به نظر می‌رسد که این بنا در قرن ششم و یا اوایل قرن هفتم هجری ایجادشده باشد. تنها گنبدی که قدمتش مشخص است مقبره شیخ جنید است که در سال 543 ه.ش ساخته‌شده است.

در تاریخ بنام «شیخ جنید» اشاره‌ای نشده است و مشخص نیست که ابن ابی طاهر عماد همان «شیخ جنید» صاحب آرامگاه باشد، اما به گنبد شیخ جنید معروف است. این مقبره برجی، با حدود 15 متر ارتفاع از سنگ‌های شکسته به نام‌سنگ بادبر بناشده است. در ساختمان بنا ملاط سختی مرکب از گچ، خاکستر و ماسه‌سنگ‌ها را روی‌هم نگه‌داشته است و شکاف‌های بجا مانده با همان ماده پرشده است.

 نماسازی جالب گنبد به‌این‌ترتیب است که در هر ضلع دو نغول قوس‌دار عمیق و سطحی تعبیه‌شده است. این دو نغول تودرتو بوده و در داخل قوس نغول بزرگ دو نغول بسیار سطحی با اتاق سه‌برگه شکسته ایجادشده است. ضمناً هر ضلع در بالا به چهار اتاق نما که  قوس سه‌برگه شکسته دارند، ختم می‌شود. درواقع ازنظر تزیینی این اتاق نماها معادل مقرنس‌های گنبد علی هستند. پایه‌های این اتاق نماهای تزیینی قبل از رسیدن به‌قاعده گنبد در بالا قطع‌شده و در هوا معلق به نظر می‌رسد. این 32 اتاق نما پیچیده در بالای ساقه به دور گنبد، به شکل حلقه می‌تواند برای گالری‌های مقبره سلطان سنجر درمرو،‌ مقبره امام غزالی در طوس و مقبره اولجایتو در سلطانیه الهام باشد. در بالای این 32 اتاق نما قبه روی‌گردانی 16 ضلعی واقع است. گنبد، نماسازی بسیار جالبی دارد در اینجا معمار با ایجاد فرورفتگی و برجستگی‌ها در قسمت‌های مختلف گنبد توانسته هم از قطر دیوارها کم کند و هم سایه‌روشن در آن ایجاد کند. در فضای داخلی گنبد اضلاع به شکل دو نغول تودرتو با قوس‌های جناغی ایجادشده است. این دو نغول در داخل یک قاب مستطیل شکل واقع‌شده است. در ضلع غربی گنبد داخل قاب‌های مایل و افقی محراب بلندی ایجادشده است. بهترین قاب به‌صورت مایل درگذشته کتیبه کوفی داشته که امروزه بقایای آن در ضلع بالائی قاب به‌طور محو به چشم می‌خورد. در بالای این قاب مایل لوح مستطیل شکل بزرگی قرار دارد که درگذشته آن نیز کتیبه داشته است. درگذشته در داخل قوس محراب نیز، تزییناتی بوده که امروزه تخریب‌شده است.

در قاعده قبه حلقه‌ای به دور گنبد تنیده شده که احتمالاً درگذشته تزیینات و یا کتابه داشته است. شش ضلع گنبد در داخل و خارج دارای شکل یکسان است. صرفاً اضلاعی که محراب و ورودی گنبد را احاطه کرده‌اند شکل متفاوت دارند. گنبد چهار روزنه دارد که این روزنه‌ها به‌طور یک ضلع در میان در گردنی گنبد ازجمله ضلع‌های ورودی و محراب واقع‌شده‌اند، وسط گنبد باز است.  در خود قبه نیز چهار روزنه برای تأمین روشنایی داخل گنبد ایجادشده است. دو روزنه‌ای که در حال حاضر در محراب دیده می‌شود به ساختمان اولیه گنبد ربطی ندارد و بعداً به وجود آمده است.

جاذبه های مشابه

امامزاده سید ابوالقاسم نصرآباد

امامزاده سید ابوالقاسم نصرآباد

مشاهده
قدمگاه اسلامیه تفت

قدمگاه اسلامیه تفت

مشاهده
مسجد جامع شاه ولی

مسجد جامع شاه ولی

مشاهده
آبشار دره گاهان

آبشار دره گاهان

مشاهده
شما هم می توانید در مورداین مکان نظر بدهید.
(برای ثبت نظرات لازم است ابتدا وارد حساب کاربری شوید)
مهدی دهدار (20 شهریور 96)

ساشس شسیبش شسیب شسیب شسیمبش یبمشس بشسیبنشس یبمشس شس